Rabbijnse Exegese

Midrasj

Midrasj (Hebreeuws: מִדְרָשׁ, midrāš, “onderzoek” of “uitleg”, meervoud midrasjim) is een rabbijnse methode van Bijbelexegese. De uitlegging kan een enkel vers betreffen of een volledig Bijbelboek. Het kan ook verwijzen naar een compilatie van lessen, in de vorm van commentaar over de Thora (Hebreeuwse Bijbel). Er is geen eenduidige definitie van midrasj en kan in die zin worden vergeleken met andere generieke aanduidingen als legende of vertelling.

De vroegste vermeldingen van “midrasj” zijn in 2 Kronieken 13:22 (“werk”) en 24:27 (“toelichting”), waarbij de vertaling onzeker is. Pas in latere, deuterocanonieke werken, zoals Wijsheid van Jezus Sirach 51:24 en in de Dode Zee-rollen (bijvoorbeeld Gemeenschapsregel 8:15 of Verbond van Damascus 20:6) kan een betekenis worden aangetroffen in de zin van een “leer”, “onderwijzing” of “uitlegging”. Hier sloot de rabbijnse traditie bij aan.

Als “midrasj” wordt gebruikt als woord betekent het een manier om een Bijbels vers te interpreteren. Traditioneel wordt de tekst onderscheiden in pesjat (directe betekenis), remez (een hint), derasj (exegese) en sod (mystiek). De midrasj richt zich voornamelijk op remez en derasj.

Er worden veel exegetische methoden toegepast om een diepere betekenis uit de tekst te halen. Dit zijn niet alleen de dertien traditionele gereedschappen van de Tanna Rabbi Jishmael die gebruikt worden in de halacha (Joodse wet). De aanwezigheid van overbodige letters, chronologie van gebeurtenissen, parallelle vertellingen en andere afwijkingen worden vaak gebruikt voor de interpretatie van gedeeltes van de tekst. In veel gevallen zijn er verschillende mogelijkheden: een paar regels kunnen een enorme filosofische discussie opleveren. Het is onduidelijk of de midrasj aanneemt of deze dialogen ook hebben plaatsgevonden of alleen ter illustratie en uitleg zijn.

De klassieke midrasj begint met een schijnbaar niet gerelateerde zin van de Psalmen, Gezegden of Profeten en verwordt tot een metaforische gedachtegang op de rabbijnse interpretatie. Vaak zijn de discussies zeer metaforisch en kunnen ze dus moeilijk letterlijk worden genomen. Liberale joden nemen ze dan ook niet letterlijk. Onder orthodoxe rabbijnen is het een grote discussie of het wel of niet verplicht is om letterlijk in alle midrasjim te geloven.

Aggada (vertelling)

Aggada of Aĝada (Aramees אגדה: letterlijk overlevering, vertelling ofwel traditionele kennis; meervoud Aggadot of (Asjkenazisch) Aggados) verwijst naar de homiletische en niet-legalistische exegetische teksten in klassiek rabbinale literatuur – zoals die veel in de Talmoed maar met name in de Midrasj zijn opgetekend. Andere termen voor deze leerstof zijn Aggadta (אגדתא) lett. “de” aggada. In het algemeen handelen de aggadot niet strikt over de interpretatie van de wetten maar bevatten een verzameling van folklore-elementen, met morele bespiegelingen, historische anekdotes alsmede zakelijk en medisch advies. Hierbij wordt onder andere gebruikgemaakt van allegorieën, parabels en legenden waarin onder meer wordt verwezen naar mythische wezens en buitengewone historische gebeurtenissen.

De aggada is onderdeel van de mondelinge leer (תורה שבעל פה), de gezaghebbende rabbinale traditie die een uitleg geeft op de schriftelijke leer (תורה שבכתב) oftewel de Tenach. De aggada vormt in dit verband een overlevering van basisprincipes van het jodendom waarbij de nadruk wordt gelegd op het leren dan wel een uitleg op een pasoek (regel) uit de Tenach. Veel van deze overleveringen bevatten volgens de rabbijnse traditie behalve de letterlijke betekenis ook een verborgen mystieke betekenis. In het algemeen als een letterlijke interpretatie zich niet verenigt met de ratio dient deze verborgen betekenis geduid te worden.

Halacha (wandel/wet)

De Halacha (Hebreeuws: הלכה) of Haloche (Nederlands-Jiddisch) is het totaal van goddelijke en rabbijnse wetgeving die gefundeerd is in de Thora en opgetekend in de Rabbijnse literatuur vanaf de 4e eeuw voor Christus. Het Hebreeuwse woord Halacha is afgeleid van de woordstam van lopen of gaan, Halach, waarmee wordt gesuggereerd dat dit de weg is die joden dienen te belopen of begaan.

Het bijvoeglijk naamwoord van Halacha, halachisch, betekent volgens de (rabbijnse) joodse wet, letterlijke vertaling “het pad” of “de manier van lopen”. Het wordt gebruikt om aan te duiden of iets in overeenstemming is (halachisch toegestaan) of strijdig is (halachisch verboden) met de leerregels uit de Thora, de Talmoed of latere rabbijnse wetsopvattingen. Daarnaast markeert het de grens tussen traditioneel jodendom en alles wat daar buiten ligt; wat halachisch-joods is, is rechtstreeks herleidbaar via het rabbijnse jodendom tot het door God geuite woord van de Thora. Wat niet halachisch-joods is, mist die aansluiting op de grondslag en staat daarmee buiten het traditionele jodendom.

Het fundament van de joodse wet en traditie (Halacha) is de Thora, de vijf boeken van Mozes. Volgens de rabbijnse traditie zijn er 613 verplichtingen (=613 mitswot) in de Thora. Niet alle 613 zijn steeds voor iedereen, altijd en op iedere plek van toepassing. Sommige van deze wetten zijn alleen van toepassing op mannen, andere alleen op vrouwen, sommige alleen op priesters (kohaniem) of op leden van de stam van Levi, op personen die de agrarische producten van het Land van Israël behandelen (verbouwen, eten, etc.), etc. Vele wetten waren slechts relevant toen de joodse Tempel nog bestond. Minder dan 300 van deze geboden zijn vandaag nog toepasselijk. Ondanks dat er Joodse groepen zijn ontstaan die zich alleen op de geschreven tekst van de Thora baseerden (met name de Sadduceeërs, Beta Israël en de Karaïeten), volgden de meeste joden wat bekendstaat als de mondelinge wet.

De Talmoed en de Midrasj zijn net als de Bijbel te verdelen in Agada en Halacha

PaRDeS (term stamt uit 13e eeuw)

Het volgende principe is de Hebreeuwse methoden om de Schrift te interpreteren. De rabbi’s leren dat er vier niveaus van de interpretatie van de Torah zijn. Het acroniem (Een acroniem of letterwoord is een afkorting die wordt uitgesproken als een woord. Soms wordt daarbij nog de eis gesteld dat elke letter een apart woord voorstelt, zoals in een initiaalwoord) hiervoor is: PaRDeS , dat is het Hebreeuws voor het Paradijs en verwijst naar een tuin van vreugde (met andere woorden, als we Gods instructies goed interpreteren, kunnen onze levens een tuin van de zegeningen van de Almachtige produceren). Laten we eens kijken wat dit acroniem betekent.

De term, PaRDeS, eis en acroniem gevormd uit de naam initialen van de volgende vier benaderingen:

  • Pashat (פְּשָׁט) -. “gewoon” (“eenvoudige”) of de directe betekenis
  • Remez (רֶמֶז) – “hints” of de allegorische betekenis, meer dan alleen de letterlijke betekenis
    van de zin.
  • Derash (דְּרַשׁ) -“informeren” de vergelijkende ( midrasj ) betekenis, zoals gegeven door
    middel van soortgelijke voorvallen.
  • Sod (סוֹד) “verborgen” deze interpretatie kan je alleen krijgen door een openbaring
    (door de Heilige geest)
  • Pesjer Nog een vijfde regel, waarin meteen de betekenis wordt gegeven. interpretatie,
    oplossing) … Dit betekent zo en zo; dit betekent dat …

Elk type van Pardes-interpretatie onderzoekt de uitgebreide betekenis van een tekst. In ons westers denken zien wij alles zwart-wit. Ofwel is het zwart ofwel is het wit. In de Hebreeuwse gedachtegang is dit niet het geval, zo kunnen twee of meerdere interpretaties van een tekst juist zijn en toch verschillend in aard. We zien de geschriften als het ware als een ajuin (ui), waar we telkens een laagje wegnemen en dichter bij de kern komen. Elke laag is dieper en intenser dan de vorige.

Pashat; De Pashat is de eenvoudige betekenis van de tekst, de woorden die geschreven zijn, zijn letterlijk, historisch gebeurd en de culturele context is gekend. Pashat-niveau is de basis voor de volgende niveaus. “Een vers kan niet afwijken van zijn gewone betekenis (pashat)”

Remez; dit is wanneer er aan de gewone betekenis (Pashat) een andere ge-impliceerde betekenis zit. Gewoonlijk beschrijven we dit als een diepere betekenis. Dat wil niet zeggen dat we de pashat-betekenis verwerpen, maar er meer betekenis aan geven.

Ik verduidelijk dit standpunt even met een voorbeeld….

Spreuken 20:23;
“YHWH verafschuwt ongelijke gewichten en een weegschaal waarmee geknoeid is, is een zonde.”

1) Op Pashat- (gewoon) niveau heeft deze vers betrekking op handelaars die balansen en
weegschalen gebruiken.
2) Het Remez- (hint) niveau gaat verder dan dat, dit wil niet zeggen dat de Pashat fout is, maar
het hint naar iets meer dan dat.
De Remez-betekenis is dat we eerlijke handel moeten drijven.

Derash; Dit is een onderwijzing, uitbreiding of toepassing van een Pashat of Remez. Bijvoorbeeld, Bijbelse schrijvers kunnen twee of meerdere ongerelateerde verzen combineren om een vers te maken met een derde betekenis. Er zijn een aantal regels waar we rekening mee moeten houden wanneer we de Derash-methode gebruiken;
  • Een Derash-interpretatie kan niet gebruikt worden om een Pashat-interpretatie een andere
    betekenis te geven. (want de Pashat is altijd de basis)
  • Laat de geschriften zichzelf interpreteren.
  • De basiscomponenten van een allegorie vertegenwoordigen specifieke realiteiten.
    We moeten onszelf aan deze componenten limiteren, om de tekst te begrijpen.

Sod; Dit niveau kan je alleen bereiken door een openbaring van de Heilige geest, deze kennis is verborgen (in de schrift). Tot dit niveau behoren onder andere numerologie (zoals in de Openbaring van Johannes en het nummer 666) en de verborgen boodschappen (zoals “mysterieus Babylon” hetgeen verwijst naar een ander Babylon dan het gebied waar Babylon lag).

Rabbijnen erkennen dat elk woord, letter en plaatsing specifieke betekenissen hebben die door de Almachtige God daar geplaatst worden, zoals Hij de Torah aan Mozes dicteerde.

Lukas 1: 35 En de engel antwoordde en zei tegen haar: De Heilige Geest zal over u komen en de kracht van de Allerhoogste zal u overschaduwen. Daarom ook zal het Heilige Dat uit u geboren zal worden, Gods Zoon genoemd worden.

HNV The angel answered her, “The Ruach HaKodesh will come on you, and the power of Ha`Elyon will overshadow you. Therefore also the holy one who is born from you will be called the Son of God.

Pashat: De Heilige Geest zal over u komen en de kracht van de Allerhoogste zal u overschaduwen. >
Gevolg hiervan: Je gaat een kind krijgen!